Phú dưỡng là gì? Nguyên nhân, hậu quả và cách giải quyết

Nội dung chính

Mời các bạn nghe bản Audio tại đây

Phú dưỡng là hiện tượng môi trường tự nhiên khi ao hồ bị dư thừa các chất dinh dưỡng Nito, Photpho. Hiện tượng này không còn xa lạ và dễ dàng nhìn thấy hiện tượng ở những nơi mặt nước ám màu xanh đặc của tảo. Chúng ảnh hưởng rất lớn đến đời sống của con người cũng như các loài sinh vật dưới nước.

Phú dưỡng ngày càng diễn ra ngày càng nhiều trong thời đại phát triển. Vậy con người có đang tác động làm gia tăng chúng hay không? Và chúng ta cần làm gì để hạn chế tối đa nước phú dưỡng?

Phú dưỡng là gì?

Phú dưỡng là hệ quả sau khi ao ngòi, sông hồ nhận quá nhiều các nguồn thải chứa các chất dinh dưỡng (Nitơ, Photpho) vượt quá khả năng tự điều hòa của ao, hồ. Các nguồn thải xả thải cung cấp đầu vào cho quá trình này tăng lên từng ngày. Thông thường, tiến trình thường được diễn ra trong thời gian dài, ngắn tùy theo tổng mức độ ô nhiễm được đưa vào ao hồ. Đồng thời, trong quá trình này, lượng bùn trong nước thải làm thu hẹp dần lòng hồ.

Đặc điểm dễ dàng nhận thấy, nước ao ám màu xanh của tảo phát triển. Ban đầu, chúng chỉ xuất hiện mảng nhỏ. Về sau, nếu không được xử lý, toàn bộ mặt nước đều chuyển màu. Cùng với đó, nhiều loài cá chết nổi bềnh lên mặt nước, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.

Nguyên nhân gây ra phú dưỡng

Tuy rằng, sự phú dưỡng là hiện tượng tự nhiên, nhưng chính con người đang đẩy nhanh quá trình này. Chúng ta xem đó như hành động vô tình, nhưng thực chất rất nhiều hành động đang diễn ra là nguyên nhân của phú dưỡng ao hồ”

icon Sử dụng phân bón trong trồng trọt. Phân bón dường như là một phần không thể thiếu trong nông nghiệp, thúc đẩy quá trình phát triển của cây trồng. Cũng vì vậy, nhiều người lầm tưởng, bón càng nhiều phân càng tốt. Thực chất, cây trồng chỉ hấp thụ một lượng nhất định. Khi lượng này vượt quá khả năng đồng hóa của đất, chúng sẽ theo dòng chảy mặt ra ao, hồ.

icon Nước thải sinh hoạt xả thải trực tiếp ra môi trường. Nước thải sinh hoạt chứa lượng chất hữu cơ rất lớn. Chúng bao gồm: nước thải nhà vệ sinh, rửa bát, làm sạch thực phẩm, chứa nhiều cặn thức ăn, dầu mỡ.

Hiện tại, giống như nhiều nước đang phát triển khác, nước ta chưa có nhiều hệ thống thu gom và xử lý nước thải sinh hoạt. Đa phần, nước theo cống, chảy thẳng ra ao hồ khu vực.

Xả thải nước ô nhiễm gây ra phú dưỡng
Xả thải nước ô nhiễm gây ra phú dưỡng

icon Nước thải chăn nuôi. Đây là nguồn thải giàu chất hữu cơ nhất, thường đến từ các cơ sở chăn nuôi gia đình. Phân hữu cơ chứa lượng lớn nitơ và photpho đẩy quá trình phú dưỡng diễn ra theo tiến trình nhanh nhất.

Hậu quả của hiện tượng phú dưỡng

Hiện tượng này gây ra nhiều hậu quả cho môi trường tự nhiên, cân bằng sinh thái và chính con người:

icon Nước thải thường bốc mùi hôi thối, dòng chảy thấp, lưu lâu hơn. Mùi hôi của nước thải, cùng với mùi của cá, và các sinh vật chết.

icon Mất mỹ quan môi trường. Nước chuyển màu xanh đặc của tảo, tảo hoa dày trên mặt nước.

icon Giảm hoặc biến mất các loài thủy sinh vật. Hiện tượng phú dưỡng là nguyên nhân hàng đầu làm suy giảm hệ sinh thái ven bờ và dưới nước. Đây là hậu quả nghiêm trọng và khó khắc phục nhất. 

Ban đầu, khi các chất dinh dưỡng dược bổ sung, các loài sinh vật như thực vật thủy sinh, cá, tảo sẽ cùng nhau phát triển mạnh. Tuy nhiên, sau thời gian dài, khi lượng chất dinh dưỡng quá lớn, tảo lấn chiếm không gian, bao phủ mặt trên của hồ. Lớp tảo ngăn không cho các loài sinh vật khác tiếp cận với mặt trời và oxy.

Đồng thời, các nhóm tảo mới liên tục sản sinh và một phần tảo chết đi, bị chìm xuống tầng nước sâu hơn. Chúng bị vi sinh vật phân hủy. Phần lớn oxy được vi sinh vật sử dụng, gần như toàn bộ lượng oxy trong nước. Vì vậy, ngoài tảo phát triển trên mặt, các loài sinh vật khác đều dần dần bị chết do thiếu oxy cho quá trình hô hấp.

Phú dưỡng khiến sinh vật thủy sinh chết hàng loạt
Phú dưỡng khiến sinh vật thủy sinh chết hàng loạt

icon Chất lượng nước bị suy giảm nghiêm trọng. Các thành phần hóa học nước bị thay đổi nghiêm trọng. Do dưới mặt nước, môi trường thiếu khí (thiếu oxy) được hình thành, với các sinh vật thiếu khí phân hủy sinh khối. Đồng thời diễn ra trong quá trình phân hủy hữu cơ, các hợp chất tự do độc hại như amoniac và hydro sunfua (H2S) được tạo ra.

icon Thay đổi độ đục và màu sắc của nước. Do các thành phần trong nước như thực vật, động vật phù du, vi sinh vật, nấm, bùn thay đổi. Nước bị phú dưỡng thường không còn trong như ban đầu, thay vào đó màu đen, xám đặc trưng

icon Nguồn phát triển vi sinh vật, ruồi muỗi và bệnh tất. Đây là điều kiện tốt cho nhiều loài vi sinh vât gây bệnh phát triển. Với những người sống quanh khu vực có thể bị vấn đề về hô hấp. Trong trường hợp sử dụng nước ngầm, nguồn nước ô nhiễm từ ao có thể nhiễm vào, gây bệnh cho con người.

Cách hạn chế hiện tượng phú dưỡng

Phú dưỡng là mối đe dọa nghiêm trọng với môi trường, nguồn nước ngọt tự nhiên, các nghề nuôi trông thủy hải sản. Trước những hậu quả đáng lưu tâm này, cần có những biện pháp hạn chế hoặc bị đẩy lùi hiện tượng phú dưỡng. Phú dưỡng tăng lên khi nguồn dinh dưỡng tăng, nên các biện pháp hạn chế nguồn thải này được đề xuất như:

icon Xây dựng trạm xử lý nước thải sinh hoạt, nước thải công nghiệp.

icon Xử lý nước thải chăn nuôi gia súc, gia cầm, nuôi tôm, thủy hải sản trước khi xả ra môi trường. Với nước thải gia súc, bạn có thể xây bể biogas. Giải pháp này được sử dụng phổ biến ở nhiều vùng nông thôn với chi phí đầu tư rất thấp. Vừa giúp giảm chất hữu cơ ra môi trường, xử lý mùi hôi, lại cung cấp thêm năng lượng (khí biogas) cho nấu nướng, sinh hoạt.

Xây dựng hầm Biogas xử lý nước thải chăn nuôi ở các vùng nông thôn
Xây dựng hầm Biogas xử lý nước thải chăn nuôi ở các vùng nông thôn

icon Không bón phân hóa học, hữu cơ quá nhiều.

Quản lý và hạn chế phú dưỡng là vấn đề phức tạp cần đến sự chung tay của nhiều người. Cho dù nước ao hồ không thuộc bất kì sở hữu riêng của cá nhân nào. Thế nhưng, nếu bảo vệ được nguồn nước ao hồ xanh, sạch, đẹp. Đồng nghĩa, chúng ta đang xây dựng cho chính cộng đồng một không gian sạch, bảo vệ sức khỏe của những người xung quanh.

Thong Bao Lam Viec Online Toan A